थोडं मनातलं

थोडं मनातलं  कल आज और कल  हिंदीत काल आणि उद्यासाठी एकच शब्द आहे. तो म्हणजे ‘ कल ‘. मराठीत आपण काल आणि उद्या म्हणतो. हिंदी आणि अहिराणी बोलीत एक साम्य या बाबतीत मला आढळले. ते म्हणजे अहिराणी भाषेत बोलताना काही लोक उदयाला सुद्धा काल म्हणतात. बहुधा हा काल शब्द ‘ काळ ‘ वरून आला असावा. कालचा दिवस गेला तो भूतकाळ आणि उद्याचा येणारा दिवस तो भविष्यकाळ. आणि आजचा आपल्या हातात असलेला वर्तमानकाळ. लहानपणी मला कोणी एखादी चांगली गोष्ट करायला सांगितली की मी आईशी बोलताना म्हणत असे, ‘ मी उद्यापासून करीन. ‘ उदा. सकाळी लवकर उठून व्यायाम करणे, रोज नियमाने अभ्यास करणे, घरातील वडिलधाऱ्या मंडळीना नमस्कार करणे इ. पण आई म्हणायची, अरे वेड्या, उद्या कधी येत नसतो. म्हणून जे काही करायचे ते आजपासून कर. खरं म्हणजे तिचं ते बोलणं मला लहानपणी फारसं कळायचं नाही. मला वाटायचं असं कसं होईल ? आजच्या दिवसानंतर येणारा पुढचा दिवस म्हणजे उद्या नाही का ? तो तर येणारच आहे ना !  पण आईचे ते बोलणे मला पुढे कळायला लागले. आजच्या नंतरचा दिवस म्हणजे ‘ उद्या ‘ आपल्या हातात येतो सुद्धा. पण यावेळी एक जादू झालेली असते. आपल्या हाता...

 थोडं मनातलं  अजिंठा लेणी आणि बुद्ध दर्शन - भाग ३ आपला सारथी आणि मित्र असलेला छन्न याला निरोप दिल्यानंतर मजल दरमजल करीत सिद्धार्थ मगध नगरीजवळ येऊन पोहोचला. एका पिंपळ वृक्षाखाली त्याने आपले आसन मांडले. त्याचे तेजस्वी मुखमंडल, राजबिंडे रूप, पुष्ट बाहू पाहून नगरातील स्त्री पुरुष हा कोणीतरी सिद्ध पुरुष दिसतो म्हणून त्याच्या दर्शनाला येऊ लागले. मगधापती बिंबिसार हा गुणिजनांचा चाहता होता. त्याच्या कानावर ही वार्ता गेली. त्याने आपल्या गुप्तहेरांकरवी त्याच्याबद्दल तपास करवला. गुप्तहेरांनी तपास करून बिंबिसाराला सांगितले, ' महाराज, हा तोच शाक्य कुलोत्पन्न युवराज गौतम आहे, ज्याने आपलं राज्य त्यागून संन्यास पत्करला आहे. याच युवराजांबद्दल ऋषींनी अशी भविष्यवाणी केली होती की एक तर तो चक्रवर्ती सम्राट तरी होईल किंवा बुद्ध तरी होईल. '  स्वतः मगधापती बिंबिसाराने गौतमाची भेट घेण्याचे ठरवून वनाकडे प्रस्थान केले. ध्यानस्थ बसलेल्या सिद्धार्थाचे देखणे रूप पाहून तो भारावून गेला. सिद्धार्थाशी त्याने प्रेमळ संवाद साधला. तो म्हणाला, ' हे शाक्य युवराज, आपला जन्म एका पराक्रमी अशा राजवंशांत झाला आहे. ज...

थोडं मनातलं  अजिंठ्याच्या लेण्यातून घडणारे बुद्ध दर्शन - भाग २  अजिंठ्याच्या लेण्यांतून जी भित्तिचित्रे आणि गौतम बुद्धांची विविध रूपे असलेली शिल्पे आपल्याला दृष्टीस पडतात, त्या प्रत्येकाच्या मागे काही इतिहास किंवा काही कथा दडलेली आहे. या चित्रांचे किंवा शिल्पांचे अर्थ गौतम बुद्धांचे जीवन, बुद्ध वांड्मयातील जातक कथा इ. समजून घेतल्याशिवाय आपल्या लक्षात येत नाही. आज या लेण्यातील चित्रे आणि शिल्पे काळानुसार त्यांचे मूळ रूप आणि सौंदर्य काही प्रमाणात गमावून बसली असली तरी एकेकाळच्या संस्कृतीच्या वैभवाच्या हा काळावर उमटवलेला अमीट असा ठसा आहे. गौतम बुद्ध, त्यांचे अजरामर असे तत्वज्ञान हा आपला वैभवशाली वारसा तर आहेच पण ही भारताने जगाला दिलेली एक अमूल्य अशी देणगी आहे.  आपण  बुद्धांचे जीवन आणि ही अजिंठ्याची लेणी अशा दोन गोष्टी एकत्र लक्षात घेत गेलो, तर या लेण्यातील चित्रे आणि शिल्पे यावर प्रकाश पडतो. त्यानिमित्ताने जेव्हा बुद्धांच्या चरित्रातील घटना आपण पाहू लागतो, तेव्हा मनोरम असे बुद्ध दर्शन घडते. हे घडणारे बुद्ध दर्शन लेण्यातील शिल्प आणि चित्र यांच्यापलीकडचेही असते. म्हणूनच ले...

 थोडं मनातलं  अजिंठ्याच्या लेण्यांतून घडणारे बुद्ध दर्शन ( भाग एक )  औरंगाबाद जिल्ह्यात जगप्रसिद्ध अशी अजिंठ्याची लेणी आहेत. अर्धवर्तुळाकार किंवा घोड्याच्या नालेच्या आकाराची ही लेणी पाहिली की मला कधी कधी मुंबईच्या नरिमन पॉईंटची आठवण येते. नरिमन पॉईंटच्या भोवती सिमेंटचे जंगल आहे. पण ही अजिंठ्याची लेणी अत्यंत निसर्गरम्य वातावरणात वसलेली आहेत. गोलाकार अशा हिरव्याकंच टेकडीवर ही लेणी आहेत. खाली वाघुरा नदीचे खळाळते पात्र आहे. आजूबाजूला प्रचंड मोठे डोंगर आहेत. निसर्गाच्या कुशीत अलगद वसलेली ही मानवी प्रतिभेतून निर्माण झालेली प्रतिसृष्टी. ज्याच्या कोणाच्या डोक्यातून या ठिकाणी अशी अप्रतिम काळावर अमीट ठसा उमटवणारी ही कलाकृती निर्माण करण्याची कल्पना जन्म पावली, त्याच्या सौंदर्य दृष्टीचे कौतुक करायला शब्द कमी आहेत.  अजिंठा, वेरूळची लेणी हा आपला अत्यंत अभिमानास्पद असा जागतिक सांस्कृतिक वारसा आहे. संपूर्ण जगातून येथे पर्यटक येतात. पण आपल्याकडील या अनमोल ठेव्याचे महत्व आपल्याकडील लोकांना तेवढे वाटत नाही. अजिंठ्याला आता काय राहिले आहे, वेरूळची लेणी तर बरीचशी भग्न झालेली आहेत असे म्हण...

 थोडं मनातलं  हरवलेल्या रानवाटा  असं म्हणतात की आपल्याला सुखानं जगायचं असेल तर भूतकाळाचा आणि भविष्यकाळाचा विचार करू नये. वर्तमान आपल्या हातात असतो. वर्तमानात आनंदात जगावे. ना कालचे दुःख, ना उद्याची चिंता ! तसे तर हे खरेच आहे. पण कधी कधी भूतकाळातील आठवणींचा कप्पा अचानक उघडला जातो. जणू एखादी सुगंधी कुपी अचानक उघडली जावी आणि त्यातल्या सुगंधाचा दरवळ सगळीकडे पसरावा तसे होते. मग दोनचार दिवस मन त्याच धुंदीत विहार करते. ध्यानीमनीही नसताना जणू कालचक्र उलटे फिरते आणि शरीर जरी वर्तमानात असलं तरी मन मात्र त्या काळात विहार करून येतं.  परवाच्या दिवशी अचानक आमच्या गावी खूप दिवसांनी जाण्याचा योग आला. खरं तर खूप वर्षांनी. शहरातले पाहुणे माझ्याकडे आले आणि त्यांनी त्या गावाला जाण्याचा इच्छा व्यक्त केली. आता रस्ता चांगला झाल्याने अर्ध्या तासातच तिथे पोहोचता येतं. मग काय सकाळी सकाळीच पोहोचलो तिथे. तिथे जाताना एक अनामिक हुरहूर मनात होती. कसं असेल हे माझं गाव आता ? ओळखेल का ते मला ? या गावात जो विश्वास नावाचा छोटा मुलगा काही वर्षे वावरला, त्याच विश्वासला आता हे गाव स्वीकारेल ? बरोबर आहे, त...

थोडं मनातलं  लग्नाला जातो मी ...  मराठीमध्ये लग्न पाहावे करून आणि घर पाहावे बांधून अशी एक म्हण आहे. जो कोणी या अनुभवातून जाईल त्यालाच त्यातला गहन अर्थ कळतो. म्हणतात ना ' जावे त्याच्या वंशा तेव्हा कळे .' काय एकेक म्हणी आठवताहेत आज ! आपल्या मराठी भाषेचा प्रभाव, दुसरं काय ! तर ते असो. झालं असं की काही दिवसांपूर्वी मी एका लग्नाला गेलो होतो. लग्न केल्याचा आणि घर बांधल्याचा असे दोन्ही अनुभव मी घेतले. त्याला बरीच वर्षे झाली. त्याबद्दल नाही बोलत मी. उगीच कशाला सांगायचे ते ! अहो, आपले अनुभव आपल्यापाशी असलेले बरे. नाहीतर कोण काय म्हणेल काही सांगता यायचे नाही. हां, तर मी काय सांगत होतो ? तर मी एका लग्नाला गेलो होतो. आता तुम्ही म्हणाल यात काय विशेष आहे ? आम्ही सगळेच जातोच की लग्नाला. तर मंडळी, मला काय म्हणायचे आधी नीट ऐकून तर घ्या.  मी आणि आमच्या सौ एका लग्नाला गेलो होतो. लग्न ठरले ठरले म्हणून बऱ्याच दिवसांपासून कानावर येत होते. जवळच्या नात्यातील लग्न असल्याने ते लांब असले तरी जाणे क्रमप्राप्त होते. तेव्हा आम्ही लग्नाच्या एक दिवस आधीच इच्छित ठिकाणी पोहोचलो. मी आधीपासून आमच्या हिला म्...